Cyberprzemoc – czy jestem zagrożony?

Program zajęć profilaktycznych pt. „Cyberprzemoc – czy jestem zagrożony?”

Scenariusz dla klas 7-8

Cele programu

• Edukacja dzieci w obszarze profilaktyki cyberprzemocy.
• Uświadomienie konsekwencji działania agresji elektronicznej.
• Stworzenie zasad reagowania w przypadku zaistnienia cyberprzemocy.

Adresat

Adresatem programu zajęć profilaktycznych pt. „Cyberprzemoc – czy jestem zagrożony?” są uczniowie klas 7-8. Dzieci i młodzież to osoby, które mogą być zarówno
ofiarami, jak i oprawcami, także w sieci. Im szybciej zostaną wyedukowani w obszarze cyberprzemocy, tym większa szansa, że nie będą inicjowali zachowań związanych z agresją w sieci oraz będą wiedzieli, jak reagować w przypadku bycia świadkiem lub ofiarą.

Metody realizacji zajęć

W programie zostaną zastosowane metody takie jak: warsztaty psychoedukacyjne, dramy, pogadanki, burze mózgów, praca w grupach. 

Czas trwania i organizacja zajęć

Czas trwania zajęć to 4 godziny dla dzieci (dwa bloki po dwie godziny). Program skierowany jest głównie dla uczniów szkół podstawowych, jednak mogą z niego korzystać
również świetlice środowiskowe, domy dziecka, ośrodki wychowawcze. Zajęcia powinien prowadzić pedagog, psycholog lub ekspert zajmujący się cyberprzemocą na co dzień.

BLOK PIERWSZY - (czas trwania 120 minut)

1. Powitanie, przedstawienie się – czas trwania: 5 minut
2. Ustalenie kontraktu z grupą
   1. Cel: poznanie zjawiska cyberprzemocy oraz sposobów radzenia sobie z nią
   2. Zasady pracy – ważne, aby uczniowie sami je ustalili, jednakże powinny być zawarte tam takie reguły jak np.:
      mówimy pojedynczo i w swoim imieniu
      jesteśmy cicho, gdy ktoś mówi
      zaufanie – poruszane problemy zostają w sali
      jesteśmy punktualni
      każdy może mieć swoje zdanie
      jesteśmy życzliwi
      jesteśmy szczerzy
   3. Czas trwania: 10 minut
3. Ćwiczenie wprowadzające „Spotkanie sławnych osobistości” (Jachimska, M.,1994) 
   
   1. Cele: poznanie się, nawiązywanie kontaktu, przełamanie lodów
   2. Przebieg:
      Prowadzący przypina uczniom na plecach kartki z imionami sławnych osób.
      Każde dziecko próbuje odgadnąć kim jest, zadając pytania pozostałym osobom.
      Jeśli ktoś odgadnie swoją postać, przyczepia sobie ją z przodu i pomaga innym osobom.
   3. Czas trwania: 10 minut
4. Pogadanka nt. przemocy i cyberprzemocy
   
   1. Cele: Poznanie zjawiska cyberprzemocy, zdobycie informacji jakimi kanałami może do nas docierać oraz kto może być ofiarą cyberprzemocy
   2. Przebieg: Prowadzący wyjaśnienia definicję przemocy i cyberprzemocy. Przedstawia zjawisko hejtu jako specyficznej formy cyberprzemocy oraz pokazuje jak odróżnić hejt od konstruktywnej krytyki. Rozmawia z dziećmi na temat kanałów, którymi dociera agresja elektroniczna i uświadamia im, ze każdy z nas może być ofiarą cyberprzemocy.
   3. Czas trwania: 10 minut
5. Oglądanie i omówienie filmu edukacyjnego „Stop cyberprzemocy – film edukacyjny”
   
   1. Cele: Samodzielne
   2. Przebieg: Prowadzący włącza film „Stop cybeprzemocy – film edukacyjny (https://www.youtube.com/watch?v=NHa1nc2wYTg&t=3s). Rozmowa z
      uczestnikami warsztatu dotycząca filmu - jakich form przemocy doświadczyła bohaterka, jakie poniosła konsekwencje, jakie towarzyszyły jej uczucia.
   3. Czas trwania: 15 minut
6. Pogadanka nt. form cyberprzemocy
   
   1. Cele: Poznanie form cyberprzemocy
   2. Przebieg: Rozmowa dotycząca formy cyberprzemocy, które dzieci zauważają w swoim otoczeniu, przedstawienie kilku form cyberprzemocy, np. nękanie, podszywanie się, upublicznianie prywatnych materiałów
   3. Czas trwania: 10 minut
7. Ćwiczenie: „Jak się czuła ofiara cyberprzemocy”? (Fundacja „Dajemy dzieciom siłę” – „Stop cyberprzemocy” scenariusz zajęć)
   
   1. Cel: Rozpoznanie uczuć towarzyszących ofiarom cyberprzemocy
   2. Przebieg: Prowadzący czyta historie pokrzywdzonych zamieszczone poniżej. 
      Następnie po każdej opowieści prowadzący zadaje uczniom pytania: Jak się czuł/a bohater/ka tej historii? Co mogło się dalej wydarzyć? Na koniec podsumowuje
      odczucia ofiar cyberprzemocy
      Historia Kasi
      Zbyszek nagrał kamerą w telefonie swoją koleżankę z klasy Kasię, kiedy całowała się z chłopakiem. Następnie rozesłał MMS-em film do swoich kolegów z klasy. Niektórzy z nich wysyłali go dalej. Jeszcze tego samego dnia ktoś opublikował film w Internecie. Film cieszył się dużą popularnością. Na stronie z filmem zaczęły pojawiać się przykre dla dziewczyny komentarze.
      Historia Krzyśka
      Krzysiek od kilku miesięcy ma w sieci bloga, w którym często zamieszcza zdjęcia. W ubiegłym tygodniu dodał kilka fotek ze swoich urodzin. Kilka dni później dostał w mailu od nieznajomej osoby jedno ze zdjęć urodzinowych zmontowanych tak, że pokazywało Krzyśka w wulgarny i poniżający sposób. W mailu była też wiadomość, że to samo zdjęcie niedługo zawiśnie w ulubionym serwisie społecznościowym Krzyśka.
   3. Czas trwania: 10 minut
8. Ćwiczenie „List”
   
   1. Cel: Ćwiczenie umiejętności wsparcia i pomocy osobom pokrzywdzonym przez działanie agresji elektronicznej.
   2. Przebieg: Uczniowie dostają kartkę i długopis. Każdy z nich ma za zadanie napisać list do Kasi lub Krzyśka, którzy doświadczyli cyberprzemocy z propozycją wsparcia i przekonać ich, aby sięgnęli po pomoc. Wybrane dzieci prezentują swój list na forum.
      Prowadzący powinien zwrócić uwagę, aby w pracach znalazł się punkt dotyczący poinformowania dorosłych.
   3. Czas trwania: 15 minut
9. Praca w grupach dotycząca tematu sprawców, ofiar i świadków cyberprzemocy
   
   1. Cele: Zdobycie informacji kim są sprawcy, ofiary i świadkowie cyberprzemocy oraz jakie konsekwencje mogą ich spotkać.
   2. Przebieg: Dzieci dzielone są na sześć grup (w zależności od liczebności osób, jeśli klasa jest mniejsza mogą być 3). Każda z grup dostaje swój temat – dwie grupy dostają sprawcę, dwie ofiarę, dwie świadka. Grupy otrzymują arkusz papieru i pisaki, na którym mają napisać:
      - kto, ich zdaniem, może być sprawcą/ofiarą/świadkiem cyberprzemocy?
      - jaka może być motywacja do takiego działania?
      - jakie konsekwencje może ponieść sprawca/ofiara/świadek?
      Następnie dzieci prezentują swoje pomysły przed całą klasą, a prowadzący monitoruje, dopowiada, komentuje prace dzieci.
   3. Czas trwania: 20 minut
10. Podsumowanie, ewaluacja i pożegnanie
    
    1. Cel: Podsumowanie zdobytych informacji.
    2. Przebieg: Prowadzący pyta grupę o to, co było dla nich szczególnie ważne, co by zmienili w przebiegu zajęć, czego im brakowało, czego się nauczyli. Powtarza
       informacje przedstawione podczas spotkania np. czym jest cyberprzemoc i jakie ma formy, rola sprawcy, pokrzywdzonego, świadka. Jest to także przestrzeń na zadawanie pytań przez dzieci. Następnie prowadzący zaprasza wszystkich, aby stanęli w okręgu i na rozluźnienie proponuje im masaż osoby stojącej po prawej stronie, a później po lewej stronie. Na końcu prowadzący zaprasza na kolejne spotkanie.
    3. Czas trwania: 15 minut

BLOK DRUGI (czas trwania 120 minut)

1. Powitanie
   
   1. Cel: Przypomnienie kontraktu oraz ustalenie celu na dzisiejsze spotkanie
   2. Czas trwania: 5 minut
2. Ćwiczenie „Uroczystości” (Jachimska, M.,1994)
   
   1. Cel: Rozgrzewka, podniesienie nastroju, umiejętności komunikacyjne
   2. Przebieg: Uczestnicy krążą swobodnie po pokoju i na znak osoby prowadzącej zatrzymują się przed osobą znajdującą się najbliżej nich. Prowadzący podaje początek zdania, a dzieci w parach kończą je, np.:
      - Przy okazji ostatniego balu charytatywnego, pomyślałem…
      - Wczoraj na spotkaniu w ambasadzie, pomyślałem…
      - Kiedy zobaczyłem cię ostatnio w telewizji, …
      - Na ostatnich urodzinach naszego króla, …
      - Wiem, że masz rację, ale…
      - Posłuchaj, chciałem Ci powiedzieć, że…
   3. Czas trwania: 10 minut
3. Rozmowa - wprowadzenie do tematu zajęć
   
   1. o Cel: Przypomnienie wiadomości zdobytych na ostatnim spotkaniu
   2. o Przebieg: Prowadzący pyta uczniów, co pamiętają z ostatnich zajęć i ewentualnie dopowiada brakujące elementy. Ważne, aby padła definicja cyberprzemocy , jej formy i konsekwencje.
   3. o Czas trwania: 5 minut
4. Burza mózgów – dlaczego cyberprzemoc jest taka groźna?
   
   1. Cel: Poznanie cech cyberprzemocy, które sprawiają, że jest ona większym zagrożeniem niż przemoc w ujęciu klasycznym.
   2. Przebieg: Osoba prowadząca zadaje główne pytanie – dlaczego cyberprzemoc jest taka niebezpieczna. Daje uczniom chwile na zastanowienie się, ewentualnie na zapisanie swoich przemyśleń. Po ustalonym czasie pyta dzieci o ich odpowiedzi. Następnie zapisuje 4 cechy cyberprzemocy (zasięg – czas trwania, trwałość, wpływ – liczba odbiorców/świadków, anonimowość) próbując w ten sposób podsumować wypowiedzi uczniów.
   3. Czas trwania: 10 minut
5. Praca w grupach – Zasady bezpiecznego korzystania z telefonu i Internetu
   
   1. Cel: Poznanie zasad bezpiecznego korzystania z telefonu oraz Internetu.
   2. Przebieg: Prowadzący dzieli klasę na 4 grupy, każdej daje pisaki oraz arkusze papieru.
      Zadaniem grup jest stworzenie regulaminu odnośnie korzystania z telefonu i Internetu według ich uznania. Następnie każda grupa prezentuje swoje pomysły, a prowadzący zapisuje je na tablicy. W ten sposób powstaje lista zasad bezpiecznego korzystania z telefonu oraz Internetu, która będzie przydatna dla dzieci.
   3. Czas trwania: 20 minut
6. Drama
   
   1. Cel: Nauka i modelowanie odpowiednich zachowań w przypadku bycia świadkiem cyberprzemocy.
   2. Przebieg: Prowadzący wybiera chętnych uczniów i dzieli ich na pary. Każda para dostaje kartki z napisanymi rolami – jedna osoba będzie pokrzywdzonym, druga – koleżanką/kolegą dającym wsparcie. Zadaniem aktorów będzie wymyślić i pokazać w jaki sposób można pomóc ofiarom cyberprzemocy w danych sytuacjach. Następnie prowadzący omawia z widzami daną scenkę. Na kartkach znajdują się takie historie jak:
      - Pomoc: Twoja koleżanka/kolega dostaje bardzo dużo wiadomości z groźbami od nieznanych jej osób. Twoim zadaniem jest przekonać ją, aby powiedziała o tym rodzicom.
      - Ofiara: Dostajesz bardzo dużo wiadomości z groźbami od nieznanych osób. Nie chcesz tego nikomu zgłaszać, wstydzisz się, że mogłeś/mogłaś zostać ofiarą jakiegoś ataku. Wtedy przychodzi do ciebie twój kolega/koleżanka i… 
      - Pomoc: Twoja koleżanka/kolega prowadzi swój kanał na YouTubie i dostaje bardzo dużo negatywnych, nienawistnych komentarzy od osób ze szkoły. Masz za
      zadanie namówić ją do zgłoszenia incydentu w szkole jednemu z nauczycieli, ponieważ ona/on nie wie jak to zrobić.
      - Ofiara: Prowadzisz swój kanał na YouTubie i dostajesz bardzo dużo negatywnych, nienawistnych komentarzy od osób ze szkoły. Chcesz zgłosić to nauczycielowi, ale nie wiesz jak. Wtedy przychodzi do ciebie twój kolega/koleżanka i…
      - Pomoc: Kompromitujące zdjęcia twojego kolegi/koleżanki zostają zamieszczone w Internecie. Twoim zdaniem sprawa powinna być pilnie zgłoszona na policję.
      Twoim zadaniem jest namówienie kolegi/koleżanki, aby udał/udała się na komisariat, przekazanie mu co powinien powiedzieć i jakie dowody ma zachować.
      - Ofiara: Jesteś zdruzgotany, ponieważ twoje kompromitujące zdjęcia zostają zamieszczone w Internecie. Nie możesz tego nikomu powiedzieć, bo się okropnie
      wstydzisz. Twoje samopoczucie jest fatalne. Wtedy przychodzi do ciebie twój kolega/koleżanka i…
   3. o Czas trwania: 25 minut
7. Praca w grupach – Co robić w przypadku bycia ofiarą/sprawcą/świadkiem cyberprzemocy?
   
   1. Cel: Nauczenie uczniów poprawnego schematu działania w przypadku incydentu cyberprzemocy, niezależnie od roli.
   2. Przebieg: Prowadzący dzieli klasę na 3 (lub 6 grup, jeśli liczba osób jest większa).
      Każda grupa dostaje kartki i pisaki. Grupa pierwsza ma za zadanie napisać plan działania w przypadku bycia ofiarą cyberprzemocy, druga grupa - w sytuacji bycia świadkiem, a trzecia – w przypadku bycia sprawcą. Podczas pracy osoba prowadząca może podpowiadać uczniom, aby zadbali o np. pomoc psychologiczną dla ofiary, usunięcie przemocowych materiałów przez sprawcę czy wsparcie świadka w sytuacji zgłoszenia możliwości popełnienia przestępstwa. Po zakończonej burzy mózgów każda z grup przedstawia swoje pomysły, które mogą być komentowane przez prowadzącego oraz inne osoby.
   3. Czas trwania: 20 minut
8. Podsumowanie
   
   1. Cel: Podsumowanie zdobytych informacji.
   2. Przebieg: Prowadzący powtarza informacje przedstawione podczas spotkania np. jak pomóc ofierze, gdy jest się świadkiem cyberprzemocy.
   3. Czas trwania: 5 minut
9. Pożegnanie i ewaluacja
   
   1. Cel: Zakończenie cyklu spotkań.
   2. Przebieg: Osoba prowadząca pyta się po kolei uczestników, czego nauczyli się podczas dzisiejszego spotkania, co było dla nich szczególnie ważne, a co chcieliby zmienić. Następnie proponuje, aby uczniowie stanęli w okręgu i na rozluźnienie proponuje im masaż osoby stojącej po prawej stronie, a później po lewej stronie. Na końcu prowadzący zaprasza ewentualnie na kolejne spotkanie.